Het omarmen van het onbeminde kind in de klas: Een oproep aan basisschoolleerkrachten

ID-100158151

Geachte leerkracht, graag wil ik deze blog gebruiken om u op de hoogte te brengen van recente bevindingen uit wetenschappelijk onderzoek. Mocht u schrikken van de resultaten die ik u straks presenteer, laat u niet ontmoedigen en leest u alstublieft verder, want ik beloof u, ik zal eindigen met een hoopvolle, bemoedigende boodschap. Het zal geen loze kerstboodschap zijn (zoals u deze dagen misschien vaker hoort), maar een boodschap die wetenschappelijk gefundeerd is en het overdenken meer dan waard is.

Nu, met deze inleiding is de kans natuurlijk groot dat een ieder die niet voor de klas staat direct stopt met lezen. Laat ik tegen dezen zeggen dat u met het lezen van deze blog niet bang hoeft te zijn uw tijd te verdoen wanneer u begaan bent met het welzijn van kinderen.

Ik wil het graag met u hebben over het welzijn van kinderen die om wat voor reden dan ook niet aardig of niet leuk gevonden worden door de kinderen in hun klas. Wanneer kinderen niet leuk gevonden worden door de overgrote meerderheid van hun klasgenoten, wordt er in de literatuur gesproken over kinderen met een lage sociale status. Het is bekend dat kinderen met een lage sociale status risico lopen op het ontwikkelen van een negatief zelfbeeld, wat op zijn beurt gepaard kan gaan met emotionele-  en gedragsproblemen. De hamvraag is nu of de leerkracht invloed heeft op de mate waarin een kind leuk gevonden wordt door zijn klasgenoten. Volgens sommige wetenschappers is dat zo. Vooral jonge leerlingen zouden een klasgenoot leuker vinden wanneer zij denken dat hun leerkracht deze klasgenoot ook aardig vindt. Echter, de resultaten van twee recente onderzoeken, waaronder een groot onderzoek uitgevoerd in Vlaanderen met 570 basisschoolleerlingen en hun leerkrachten, trekken dit in twijfel. Leflot en collega’s (2011) vonden dat Vlaamse kinderen die niet aardig gevonden werden door klasgenoten, later ook minder ondersteuning ontvingen van hun leerkracht. Vergelijkbare resultaten werden gevonden in een groot Amerikaans onderzoek (Mercer en DeRosier, 2008). Het effect lijkt dus omgekeerd: de status van een kind in de klas beïnvloedt de relatie met de leerkracht, en niet andersom! Ik moet bekennen dat ik dit resultaat niet verwacht had en dat ik het een zorgelijke bevinding vind. Kinderen met een lage status lopen dus ook nog eens het risico om minder ondersteuning te krijgen van hun leerkracht, wat de kans op emotionele- en gedragsproblemen verder vergroot. Zijn leerkrachten zich hier ook van bewust? Zijn leerkrachten zich bewust van de mate waarin de status van een kind in de klas hun houding ten aanzien van dat kind, in negatieve zin, beïnvloedt? Of is dit een heel subtiel proces dat zich vrijwel onopgemerkt voltrekt? Bij deze een welgemeende oproep aan leerkrachten om deze kerstvakantie eens, in alle eerlijkheid, bij zichzelf na te gaan welke kinderen in hun klas weinig geliefd zijn bij de klasgenoten en wat voor effect dit heeft op de eigen houding ten aanzien van die kinderen.

Heeft u even de tijd genomen om bovenstaande te laten bezinken? Dan volgt nu het goede nieuws. Er is namelijk ook onderzoek dat aantoont dat wanneer leerkrachten tóch in staat zijn een goede relatie op te bouwen met weinig geliefde kinderen, dat dit een belangrijke invloed heeft op hun ontwikkeling. Ondersteuning van de leerkracht naar de leerling kan compenseren voor de negatieve gevolgen van een lage sociale status. Onderzoek in Vlaamse basisscholen toonde een negatief effect van afwijzing door leeftijdgenoten op het zelfbeeld van leerlingen. Afgewezen kinderen ontwikkelden dus vaker een negatief zelfbeeld. Maar voor kinderen die veel ondersteuning kregen van hun leerkracht verdween het negatieve effect van afwijzing op het zelfbeeld (Spilt en collega’s, 2013). Sterker nog, door het verdwijnen van het negatieve effect op het zelfbeeld van de leerling, kon het effect van een negatief zelfbeeld op de ontwikkeling van angsten en depressie óók voorkomen worden. Dit was echter alleen het geval wanneer de leerkracht vaak en consequent gedurende het hele schooljaar ondersteuning bood aan de niet geliefde leerling. Voor kinderen die niet geliefd zijn bij hun klasgenoten, is een goede relatie met de leerkracht dus zeer waardevol. En dat is het goede nieuws voor basisschoolleerkrachten: U kunt als leerkracht een verschil maken! Door te investeren in uw relatie met het kind in uw klas dat niet geliefd is bij zijn klasgenoten, kunt u de schadelijke gevolgen van afwijzing door klasgenoten beperken. Als dat geen mooie (kerst)boodschap is…!

Jantine Spilt

 

Geciteerde onderzoeken:

Leflot, G., van Lier, P. A. C., Verschueren, K., Onghena, P., & Colpin, H. (2011). Transactional associations among teacher support, peer social preference, and child externalizing behavior: A four-wave longitudinal study. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 40, 87 – 99.

Mercer, S. H., & DeRosier, M. E. (2008). Teacher preference, peer rejection, and student aggression: A prospective study of transactional influence and independent contributions to emotional adjustment and grades. Journal of School Psychology, 46, 661-685.

Spilt, J. L., van Lier, P. A. C., Leflot, G., Onghena, P., & Colpin, H. (2013). Children’s social self-concept and internalizing problems: The influence of peers and teachers. Child Development, n/a-n/a. doi: 10.1111/cdev.12181

Afbeelding:

Image courtesy of Paul Gooddy / FreeDigitalPhotos.net

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s