De leerkracht doet ertoe: ook voor allemansvriendjes!?

Tekening cover

Sinds enkele jaren is er veel aandacht voor het praktijkmodel handelingsgericht werken op school van Pameijer en Van Beukering (2006). Eén van de uitgangspunten van dit model is “De leerkracht doet ertoe”, m.a.w. leerkrachten kunnen een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van leerlingen (zie http://www.prodiagnostiek.be/w_denkkaders_handelingsgericht_werken.php). In onderzoek werd reeds aangetoond dat de kwaliteit van de leerkracht-kind relatie een belangrijke rol speelt in de schoolse ontwikkeling van kinderen, met name voor kinderen die een groter risico lopen op schoolse problemen omwille van gedragsproblemen, demografische of familiale risicofactoren (Sabol & Pianta, 2012). Zo bleek uit een eerdere studie uitgevoerd aan onze onderzoeksgroep dat kinderen met een minder veilige gehechtheid aan hun moeder geen groter risico meer hadden op het stellen van agressief gedrag tegenover hun klasgenoten, als ze een nabije relatie hadden met hun leerkracht (Buyse, Verschueren, & Doumen, 2011). Bovendien toonde deze studie aan dat deze kinderen meer kans hadden om een nabije relatie op te bouwen met een sensitieve leerkracht. Wij vroegen ons af of dit ook het geval is voor kinderen met ernstigere problemen in de relatie met hun ouders, zoals allemansvriendjes.

Maar wat zijn dat nu, allemansvriendjes?

Hoewel veel kinderen het geluk kennen van een warme thuis, is het niet voor alle ouders vanzelfsprekend om hun kinderen de nodige of gepaste zorg te bieden. Sommige kinderen groeien op in een thuisomgeving die hun ontwikkeling eerder belemmert dan bevordert. Omdat hun ouders niet weten hoe ze op een goede manier kunnen reageren op de lichamelijke en emotionele behoeften van hun kind. Of omdat hun ouders niet voor hen kunnen zorgen en er regelmatig iemand anders voor hen zorgt. Daardoor weten deze kinderen soms niet hoe ze zich best kunnen gedragen in de omgang met hun ouders of met andere volwassenen. Zo zijn er kinderen die veel contact zoeken met volwassenen, ook lichamelijk contact (zoals knuffelen), en zelfs met volwassenen die ze nog nooit eerder gezien hebben. Deze kinderen worden ook wel allemansvriendjes genoemd.

Speelt de kwaliteit van de leerkracht-kind relatie een rol in de schoolse ontwikkeling van allemansvriendjes?

Allemansvriendjes hebben niet alleen problemen in de interactie met hun ouders en andere volwassenen, maar vertonen ook vaker probleemgedrag. Dit kan op school of in de klas als storend worden ervaren en hun verdere schoolse ontwikkeling negatief beïnvloeden. We vroegen ons dan ook af of bepaalde factoren in de schoolomgeving, zoals de relatie met de leerkracht, een rol kan spelen in de schoolse ontwikkeling van allemansvriendjes. Eén van mijn doctoraatsstudies wees erop dat allemansvriendjes meer storend gedrag vertonen in de klas, als ze een minder nabije relatie hebben met hun leerkracht. Met andere woorden, ook voor allemansvriendjes is het van belang dat ze een nabije relatie kunnen opbouwen met hun leerkracht. Dat brengt me tot de volgende vraag:

Hoe kun je dan een nabije relatie opbouwen met allemansvriendjes?

Door de problemen in de interactie met hun ouders en andere volwassenen en hun probleemgedrag lijkt het voor allemansvriendjes niet evident om een positieve leerkracht-kind relatie op te bouwen. Een andere studie in mijn doctoraat toonde aan dat sensitiviteit van de leerkracht hier een belangrijke rol in speelt. Sensitieve leerkrachten leven zich in in de gevoelens van het kind, bieden het emotionele steun vanuit het besef dat dit een positieve invloed heeft op de ontwikkeling van het kind en gaan op een proactieve, sensitieve en effectieve manier om met het uitdagend en moeilijk gedrag van het kind. Bij sensitieve leerkrachten lijken allemansvriendjes de kans te krijgen om een nabije, weinig conflictueuze en minder afhankelijke leerkracht-kind relatie op te bouwen die op zijn beurt dus de schoolse ontwikkeling van deze kinderen kan bevorderen.

De leerkracht doet ertoe: ook voor allemansvriendjes!

Zo bevestigt mijn doctoraat duidelijk dat de leerkracht er ook voor allemansvriendjes toe doet. Zowel sensitiviteit van de leerkracht als een nabije relatie met deze kinderen spelen een belangrijke rol. Maar sensitief omgaan en een nabije relatie opbouwen met allemansvriendjes lijkt voor sommige lezers misschien evidenter dan het is. We mogen niet vergeten dat leerkrachten ook voldoende ondersteuning moeten krijgen om sensitief te kunnen optreden ten opzichte van allemansvriendjes en zo een nabije relatie met hen op te bouwen. En dat is ook net wat er in het uitgangspunt van het handelingsgericht werken vermeld staat:

“Om het onderwijs- en opvoedingsaanbod beter af te stemmen op wat leerlingen nodig hebben, moeten ook de ondersteuningsbehoeften van leerkrachten een duidelijke plaats krijgen in een handelingsgerichte zorgwerking.” (http://www.prodiagnostiek.be/w_denkkaders_handelingsgericht_werken_uitgangspunt_3.php)

Literatuur:

Buyse, E., Verschueren, K., & Doumen, S. (2011). Preschoolers’ attachment to mother and risk for adjustment problems in kindergarten: Can teachers make a difference? Social Development, 20, 33-50. doi: 10.1111/j.1467-9507.2009.00555.x

Pameijer, N., & Van Beukering, T. (2006). Handelingsgericht werken: een handreiking voor de interne begeleider. Den Haag: Acco.

Sabol, T. J., & Pianta, R. C. (2012). Recent trends in research on teacher-child relationships. Attachment & Human Development, 14, 213-231. doi: 10.1080/14616734.2012.672262

Afbeelding: Bob Vincke

Advertenties

Een Reactie op “De leerkracht doet ertoe: ook voor allemansvriendjes!?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s