De zoektocht naar een eigen identiteit: Hoe zit dat in jongeren met chronische ziekte?

Identiteitsontwikkeling

Het vormen van een eigen identiteit wordt doorgaans omschreven als de centrale ontwikkelingstaak van de adolescentie en opkomende volwassenheid. Jongeren proberen een antwoord te zoeken op de vraag: “Wie ben ik en waar wil ik naartoe met mijn leven?”. Het belang van een sterke identiteit is al door heel wat onderzoek aangetoond. Zo hangt een sterkere identiteit samen met minder depressieve gevoelens, een hogere zelfwaardering, minder druggebruik, en een beter schools functioneren in jongeren uit de algemene populatie. Onderzoek heeft jammer genoeg nog maar weinig aandacht gehad voor de identiteitsvorming van chronisch zieke jongeren. Nochtans hebben verschillende, voornamelijk kwalitatieve, studies aangetoond dat het hebben van een chronische ziekte een grote impact kan hebben op hoe iemand naar zichzelf kijkt.

In ons eigen onderzoek focussen we op twee relatief frequente chronische aandoeningen, met name aangeboren hartaandoeningen en Type 1 diabetes. De behandeling van Type 1 diabetes bestaat onder meer uit het volgen van een dieet, het op regelmatige tijdstippen controleren van de bloedsuikerspiegel, en het dagelijks inspuiten van insuline. Deze behandeling vraagt heel wat verantwoordelijkheid en zelfdiscipline en is soms moeilijk te combineren met de typische interesses en bezigheden van jongeren (zoals het uitgaan met vrienden). Aangeboren hartaandoeningen zijn de meest voorkomende aangeboren aandoeningen en kunnen sterk in ernst verschillen. Ondanks deze verschillen in ernst, blijven alle patiënten gevoelig voor complicaties zoals hartritmestoornissen, pulmonale hypertensie, en hartfalen waardoor zij levenslang moeten worden opgevolgd. Naast deze medische uitdagingen, hebben patiënten het vaak moeilijk met de onzekerheid omtrent het verloop en de prognose van hun aandoening, beperkingen op sportief vlak, en ziekte-gerelateerde symptomen (zoals cyanose, gebrek aan energie, en kortademigheid).

Patiënten versus gezonde leeftijdsgenoten
In een eerste luik van ons onderzoek gaan we kijken of jongeren met een chronische ziekte de zoektocht naar een eigen identiteit op eenzelfde manier aanpakken als hun gezonde leeftijdsgenoten. Wij vonden dat jongeren met een chronische ziekte even competent zijn in het maken van identiteitskeuzes als hun gezonde leeftijdsgenoten, ondanks het feit dat zij identiteitsalternatieven (bijvoorbeeld, de keuze tussen verschillende studierichtingen) minder breed en diep gaan exploreren. De keuzes van deze jongeren lijken met andere woorden minder gestoeld te zijn op een persoonlijk exploratieproces. Dit is niet zo verwonderlijk aangezien deze jongeren niet enkel dienen om te gaan met de typische uitdagingen van de adolescentie en jongvolwassenheid; zij krijgen ook nog eens te kampen met tal van ziekte-specifieke uitdagingen. Deze combinatie van stressoren kan patiënten mogelijks afleiden van de zoektocht naar een eigen identiteit.

Samenhang met ziekte-aanpassing
In een tweede luik van ons onderzoek gaan we kijken of identiteitsvorming ook belangrijk is naar ziekte-aanpassing toe. Wij vonden dat de manier waarop jongeren met een aangeboren hartaandoening met identiteitskwesties omgaan, voorspellend is voor zowel algemene als ziekte-specifieke uitkomstmaten en dit bovenop de effecten van geslacht, leeftijd, en de complexiteit van de hartaandoening. Zo hadden patiënten die bleven piekeren over toekomstige keuzes niet alleen een verhoogd risico op depressieve gevoelens, eenzaamheid, een verlaagde kwaliteit van leven en een verminderd fysiek en schools functioneren; ze vertoonden ook meer angsten omtrent hun behandeling en problemen in het communiceren met hulpverleners. Deze factoren zouden bij patiënten een soort terughoudendheid ten aanzien van de hulpverlening in de hand kunnen werken, met een gebrekkige medische opvolging tot gevolg. Volgens recente cijfers zou (afhankelijk van de studie) 21 tot 76% van de volwassenen met een aangeboren hartaandoening niet meer in opvolging zijn. Deze bevinding is alarmerend gezien het belang van levenslange opvolging in de preventie van (levensbedreigende) complicaties.

Gelijkaardige bevindingen werden bekomen in opkomende volwassenen met Type 1 diabetes. Opnieuw was de manier waarop patiënten met identiteitskwesties omgingen, voorspellend voor de mate waarin zij depressieve gevoelens alsook diabetes-gerelateerde stress rapporteerden. Eerder onderzoek heeft aangetoond dat depressieve gevoelens de kans verhogen op een minder goede therapietrouw, een stijging in de bloedsuikerspiegel en langtermijn complicaties zoals retinopathie en nierproblemen. Het is bijgevolg belangrijk dat preventie- en interventieprogramma’s, gericht op het bevorderen van het fysiek en psychosociaal welzijn van jongeren met een chronische ziekte, meer aandacht hebben voor de identiteitsontwikkeling van deze jongeren. Deze interventies dienen zich in eerste instantie te richten op het bevorderen van identiteitsexploratie, aangezien jongeren met een chronische ziekte vooral op dit vlak moeilijkheden lijken te ervaren. In zulke interventies worden jongeren ondersteund bij het ontdekken van de eigen mogelijkheden en interesses en worden samen doelen geformuleerd die aansluiten bij deze mogelijkheden en interesses.

Wil je meer over dit thema? In deze artikels kan je meer informatie vinden:
Luyckx, K., Goossens, E., Van Damme, C., & Moons, P. (2011). Identity formation in adolescents with CHD: A forgotten issue in the transition to adulthood. Cardiology in the Young, 21, 411-420.

Luyckx, K., Seiffge-Krenke, I., Schwartz, S., Goossens, L., Weets, I., Hendrieckx, C., Groven, C. (2008). Identity development, coping, and adjustment in emerging adults with a chronic illness: The sample case of Type 1 diabetes. Journal of Adolescent Health, 43, 451-458.

Schwartz, S. J., Kurtines, W. M., & Montgomery, M. J. (2005). A comparison of two approaches for facilitating identity exploration processes in emerging adults: An exploratory study. , 309-345.

Advertenties

Een Reactie op “De zoektocht naar een eigen identiteit: Hoe zit dat in jongeren met chronische ziekte?

  1. Pingback: “Wie ben ik?” – identiteit in adolescentie en vroege volwassenheid | Opgroeien·

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s