Sociale status in de spotlight: Het hoe, wat en waarom

In een tijdperk waarin de sociale media zoals Facebook hoogtij vieren, lijkt onze sociale status belangrijker, maar tegelijk ook zichtbaarder en kwetsbaarder dan ooit tevoren. In deze blog wordt aandacht besteed aan het belang van sociale status voor de ontwikkeling van kinderen en adolescenten.

“Hoe wordt je sociale status bepaald?”
Al vanaf jonge leeftijd speelt de sociale groep, zoals familie, school, vrienden, waarin wij ons bevinden een belangrijke rol in onze ontwikkeling. Via het zogeheten socialisatieproces worden waarden en normen, gebruiken en opvattingen vanuit de sociale groep overgenomen en eigen gemaakt. De sociale groep bestaat bij jonge kinderen nog vooral uit de ouders en familie, maar bij adolescenten wordt de leeftijdsgroep steeds belangrijker. Sociale status wordt relatief bepaald aan de hand van je sociale groep. Op basis van stereotypen, persoonlijkheid, gedrag en eigen mening bepalen mensen denkbeelden van iemand, en vormen (zowel impliciet als expliciet) een oordeel over iemand. Sociale status is bijvoorbeeld ‘zichtbaar’ in uitnodigingen voor populaire feestjes, soorten vrienden en afspraakjes buiten school.

Online status
Niet alleen in de echte wereld iEssay Facebooks onze sociale status van belang. Ook online op sociale media zijn wij druk met onze positie op de sociale ladder. Zo blijkt uit recente cijfers dat er maandelijks over de hele wereld 1.4 biljoen mensen actieve Facebook gebruikers zijn1. Gezien dit grote aantal gebruikers, lijken de sociale media bijna niet weg te denken uit ons huidige leven. Hoewel Facebook slechts een voorbeeld is van sociale media, is dit medium een goed voorbeeld van de actuele discussie over online sociale status. Online kunnen mensen hun sociale waardering veel gemakkelijker en explicieter uiten door bijvoorbeeld een bepaalde foto of status-update van iemand leuk te vinden. Het expliciet uiten van deze sociale waardering maakt de sociale status van iemand zichtbaarder, maar tegelijkertijd ook kwetsbaarder. Vele adolescenten hechten dan ook veel waarde aan het krijgen van sociale waarderingen. Op Facebook gebeurt dit bijvoorbeeld door het krijgen van likes (oftewel het aantal ‘Vind ik leuks’), want: Hoe meer likes, hoe beter. Het is dan ook niet verwonderlijk dat adolescenten zelfs actief op zoek gaan naar manieren om hun aantal likes te verhogen, want hoe meer mensen jou leuk vinden, hoe hoger je sociale status. Een snelle zoektocht op Google geeft al snel vele websites met tips en trucs om dat te bewerkstelligen2. Hoewel de meeste kinderen en adolescenten zich hierin normaal ontwikkelen, kan het voor anderen een dagelijkse worsteling zijn waarbij ze – zowel online als offline – aandacht moeten besteden aan hun sociale status.

“Maar wat is sociale status nou precies?”
Sociale status is een verzamelbegrip dat de positie van een persoon in een groep weergeeft ten opzichte van de rest van de sociale groep. In tegenstelling tot wat vele mensen misschien denken, zijn er verschillende typeringen van sociale status (zie Cillessen (2005)6 voor een overzicht). Een van de meest bekende daarvan is populariteit. Populariteit is een concept dat uit verschillende aspecten bestaat. Aan de ene kant bestaat er sociometrische populariteit en reflecteert de mate waarin andere mensen (bijvoorbeeld klasgenoten) de persoon in kwestie aardig vinden3. Mensen die sociometrisch populair zijn worden beschreven als aardig, sociaal, coöperatief, helpvaardig en attent4. Aan de andere kant staat het concept gepercipieerde populariteit (ook wel perceived popularity genoemd) en geeft de mate weer van sociale zichtbaarheid in een groep. Het reflecteert wie er gezien wordt als populair. Gepercipieerd populaire mensen worden ook wel beschreven als prominent, dominant, manipulatief, agressief, maar ook als sociaal en aantrekkelijk5. De oplettende lezer zal opmerken dat het onderscheid tussen deze twee vormen van populariteit ook impliceert dat populaire kinderen niet noodzakelijk aardig zijn, en aardige kinderen niet noodzakelijk populair.

“En waarom is sociale status eigenlijk belangrijk? ”
In de adolescentie wordt sociale status steeds belangrijker7. Uit een recent onderzoek bleek dat adolescenten het verhogen van hun sociale status zelfs belangrijker vinden dan andere domeinen zoals presteren of het volgen van de regels7. Dit lijkt in eerste instantie een schrikbarende bevinding, maar wijst ons ook meteen op het belang van sociale status in de ontwikkeling van adolescenten, zowel online als offline.

Online
Sociale media hebben vele positieve aspecten voor de ontwikkeling van adolescenten. Ze maken het voor adolescenten mogelijk om sociale activiteiten uit te voeren die offline belangrijk voor hen zijn, zoals contact houden met vrienden en familie, maken van nieuwe vrienden en het delen ervaringen. Via sociale media krijgen adolescenten ook een manier aangereikt om hun individuele identiteit te uiten en unieke sociale vaardigheden op te doen die van belang zijn voor hun ontwikkeling8. Helaas kennen sociale media ook een keerzijde. Fenomenen zoals onlinepesten komen relatief vaak voor en kunnen vergaande psychosociale gevolgen hebben. Uitingen van depressie, angst, isolatie en zelfs zelfmoord zijn dan ook zorgwekkend8. Om die reden is online sociale status dus een zaak die nauwlettend in de gaten gehouden moet worden om ervoor te zorgen dat het de juiste resultaten heeft.

Offline
Onderzoek naar de effecten van populariteit op de ontwikkeling van adolescenten laten verschillende resultaten voor sociometrisch en gepercipieerd populaire adolescenten zien. Aan de ene kant blijken sociometrisch populaire adolescenten beter te presteren op cognitieve testen en halen hogere cijfers, dan adolescenten die als onaardig worden bestempeld (sociometrisch verworpen adolescenten)9. Bovendien hadden sociometrisch populaire adolescenten meer academische motivatie, tevredenheid met school, beter nastreven van leerdoelen en interesse in school9. Met betrekking tot gepercipieerd populariteit bestaat er relatief minder onderzoek, aangezien het een vrij nieuw begrip is in de wetenschappelijke literatuur. Een onderzoek naar vroege adolescentie toonde aan dat studenten in de tweede klas van het secundair onderwijs zichzelf minder graag presenteerde aan leeftijdsgenoten en docenten als hard werkend in vergelijking met jongere studenten (groep 4 en 6 primair onderwijs)10. Bovendien bleek uit een studie dat kinderen die beschreven werden als ‘cool’ door hun leeftijdsgenoten minder betrokken waren bij school twee jaar later.

Conclusie en praktische implicaties
Het lijkt een onvermijdWe are all inelijke conclusie dat sociale status belangrijk is voor adolescenten. Niet alleen voor hun sociaal-emotioneel welzijn, maar ook voor de verdere cognitieve ontwikkeling. De literatuur laat zien dat de effecten van populariteit nog vele jaren later merkbaar zijn. De bevindingen van bovenstaande onderzoeken lijken aan te duiden dat sociometrisch populaire adolescenten een gunstiger ontwikkelingspatroon tegemoet gaan in vergelijking met gepercipieerd populaire studenten. Dit kan een mooi uitgangspunt vormen voor interventies waarbij er bijvoorbeeld gewerkt kan worden met rolmodellen of het trainen van sociale vaardigheden. Tot nu toe zijn er nog weinig wetenschappelijk-onderbouwde interventies voor adolescenten waarbij de rol van leeftijdsgenoten wordt meegenomen. Toekomstig interventie-onderzoek zou zich daar op kunnen richten. Ook de gevolgen van online sociale status zou een interessante richting zijn voor verder onderzoek.

De komende jaren zal er vanuit de KU Leuven verder onderzoek gedaan worden naar de rol van leeftijdsgenoten en sociale status op de ontwikkeling van schoolse betrokkenheid. Tot die tijd is het voor zowel adolescenten, als voor ouders en docenten belangrijk om rekening te houden met de invloed van groepsprocessen op de verdere ontwikkeling, en elkaars invloeden te betrekken bij verschillende afwegingen in het opgroeien, opvoeden en onderwijzen. Immers, de manier waarop kinderen opgroeien is ook onderhevig aan invloeden vanuit de omgeving.

Literatuur
1 Statistieken Facebookgebruikers

2 Voorbeeld website likes verhogen

3 Gifford-Smith, M. E., & Borwnell, C. A. (2003). Childhood peer relationships: Social acceptance, friendships, and peer networks. Journal of School Psychology, 41(4), 235-284.

4 Rubin, K. H., Bukowski, W. M., & Parker, J. G. (2006). Peer interactions, relationships, and groups. In N. Eisenberg (Ed.), W. Damon, & R. M. Lerner (Series Eds.), Handbook of child psychology: Social, emotional, and personality development (6th ed., pp. 571-645). New York, NJ: Wiley.

5 Cillessen, A. H. N., & Mayeux, L. (2004). From censure to reinforcement: Developmental changes in the association between aggression and social status. Child Development, 75(1), 147-163.

6 Cillessen, A. H. N., & Rose, A. J. (2005). Understanding popularity in the peer system. Current Directions in Psychological Science, 14, 102-105.

7 LaFontana, K. M., & Cillessen, A. H. N. (2009). Developmental changes in the priority of perceived status in childhood and adolescence. Social Development, 19, 130-147.

8 O’Kleeffe, G. S., & Clarke-Pearson, K. (2011). The impact of social media on children, adolescents, and families. Pediatrics, 127(4), 800-804.

9 Wentzel, K. R. (2009). Peers and academic functioning at school. In K. Rubin, W. Bukowski, & B. Laursen (Eds.), Handbook of peer interactions, relationships, and groups. Social, emotional, and personality development in context (pp. 531-547). New York, NY: Guilford Press.

10 Juvonen, J. & Murdock, T. B. (1995). Grade-level differences in the social value of effort: Implications for the self-presentation tactics of early adolescents. Child Development, 66, 1694-1705.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s