Het wat en hoe van negatieve emoties van leerkrachten?

Leerkrachten zijn tijdens hun werk continu in interactie met hun leerlingen in de klas. Zo proberen ze een warme en positieve relatie met hun leerlingen op te bouwen ter bevordering van de sociale en cognitieve ontwikkeling van hun leerlingen. In een eerder blogbericht gaf ik reeds aan dat emoties ingebed zitten in deze interacties met elkaar. Deze leerkracht-kind interacties kunnen van leerling tot leerling verschillen, waardoor een leerkracht per leerling een andere relatie opbouwt en dus ook andere emoties ervaart.

Leerkrachten voelen verschillende emoties ten opzichte van een kind in de klas. Naast de positieve warme gevoelens die een leerkracht vaak uit de interacties met een leerling haalt, voelt de leerkracht zich ook soms droevig, schuldig of machteloos. Deze negatieve emoties zijn deactiverend, ze zetten aan tot passiviteit: de motivatie en betrokkenheid van de leerkracht verzwakt. Nadat een leerkracht een kind iets voor de zoveelste keer heeft uitgelegd, kan de leerkracht zich bijvoorbeeld machteloos voelen en minder motivatie aan de dag leggen om verdere zaken te ondernemen. Ik moet ook niet uitleggen dat een leerkracht zich soms boos, gespannen of geïrriteerd kan voelen ten aanzien van een individuele leerling. Deze negatieve emoties zijn dan weer activerend, ze zetten aan tot actie: de motivatie van de leerkracht stijgt en de leerkracht zal reageren om weg te nemen wat voor deze emotie zorgt. Een leerkracht voelt zich bijvoorbeeld boos op een kind dat niet luistert en zal dan ook een opmerking geven om hem het zwijgen op te leggen. In onze studie delen we dus negatieve emoties op in activerende (zet aan tot actie) en deactiverende (zet aan tot passiviteit) negatieve emoties.

 

Verloop van negatieve emoties van leerkrachten

reflecteren vergrootglasDe meeste leerkrachten ervaren dagelijks verschillende negatieve emoties in hun interacties met leerlingen en dat is ook heel normaal. In ons exploratief onderzoek wouden we een inzicht hebben hoe deze negatieve emoties voorkomen in het dagelijkse leven van leerkrachten en hoe deze kunnen verschillen tussen leerkrachten. Dit onderzoek werd uitgevoerd bij 58 leerkrachten in het Buitengewoon Onderwijs Type 3 (bij kinderen met gehechtheidsproblemen).

Uit ons onderzoek kwam naar voor dat er verschillende groepen waren tussen leerkrachten in het ervaren van deze negatieve emoties. Bij beide soorten negatieve emoties, zowel de activerende als de deactiverende negatieve emoties, had de grootste groep van leerkrachten weinig negatieve emoties in interactie tot een leerling en bleven die emoties ook stabiel over het eerste trimester. Gelukkig! Meer dan twee derde van de leerkrachten ervaren weinig boosheid, gespannenheid, geïrriteerd, droefheid, schuld en machteloosheid. Echter, een kleine derde van de leerkrachten ervaart dit beduidend meer en bij sommige leerkrachten stijgt deze ervaring van negatieve emoties over tijd. Naast een stabiele groep, zijn er dus ook enkele risicogroepen in het ervaren van negatieve emoties doorheen de tijd te bespeuren. De meeste leerkrachten die in de risicogroep zitten van de deactiverende negatieve emoties blijken ook in de risicogroep te zitten van de activerende negatieve emoties. Het ervaren van activerende en deactiverende negatieve emoties hangt dus samen. Leerkrachten die zich bijvoorbeeld meer machteloos of schuldig voelen, zullen sneller ook hogere negatieve emoties als irritatie en gespannenheid rapporteren.

Welke kenmerken van kind en leerkracht zijn hiermee geassocieerd?

Het is natuurlijk interessant om te weten welke kind- en leerkrachtkenmerken met deze groepen geassocieerd worden. Leerkrachten uit de risicogroepen waren de leerkrachten die hun emoties hadden gerapporteerd over kinderen die minder taalvaardig zijn, gehechtheids- of gedragsproblemen hebben. Ook kinderen die niet gemotiveerd waren en minder meewerkte in de klas kunnen ervoor zorgen dat een leerkracht meer negatieve emoties ervaart.

De kenmerken van de leerkracht doen er ook wel toe, zeker als we het hebben over de deactiverende negatieve emoties: schuldig, droevig en machteloos. Deze emoties zijn vooral hoger bij beginnende leerkrachten (met minder onderwijservaring), leerkrachten met een lagere gevoel van zelfredzaamheid en leerkrachten die een minder autonomie-ondersteunende leerkrachtstijl hanteren.

 

Steun van collega’s doet ertoe!

steun popIn ons onderzoek werd er ook een positieve impact van de steun van collega’s gevonden. Dit lijkt ons ook niet zo gek. Leerkrachten zijn heel vertrouwd met wat de andere leerkrachten doen en voelen, aangezien ze zelf ook voor een klas staan en vaak dezelfde incidenten voor hebben. Leerkrachten kunnen aan elkaar dan ook het best gepaste (emotioneel) ondersteunde advies geven. Op deze manier kunnen leerkrachten hun negatieve interacties met hun kinderen herbekijken en worden hun negatieve emoties verzacht.

Wat zijn we hier nu mee?

De negatieve emoties van leerkrachten onder de loep nemen, kan een hulp zijn in het bespreekbaar maken van deze negatieve emoties en handvaten bieden om over deze negradertjes-en-poppetjesatieve emoties na te denken. Zo kan het helpen om negatieve emoties onder te verdelen in de twee soorten emoties: activerende en deactiverende negatieve emoties, aangezien deze ook een andere invloed zullen hebben op het gedrag van de leerkracht. Het is ook van belang om bewust te zijn van het feit dat emoties steeds ontstaan in interactie met iemand anders. Wanneer er dus problemen zijn in leerkracht-leerling relaties is het van belang om naar de interacties tussen leerkracht en leerling te kijken, alsook de individuele kenmerken van beide in rekening te nemen. Vanuit ons onderzoek kan er verder nagedacht worden hoe we leerkrachten kunnen ondersteunen in hun interacties met leerlingen met bijvoorbeeld gedragsproblemen of een lagere taalvaardigheid. Ook moedigen we interventies aan die inzetten op de leerkrachtkenmerken, bijvoorbeeld beginnende leerkrachten, om leerkrachten te helpen om hun (deactiverende) negatieve emoties een plaats te geven. Op deze manier hopen we dat als leerkrachten negatieve emoties ervaren ze deze kunnen benoemen en monitoren, zodat toekomstige interacties met een bepaalde leerling of (positieve) emoties niet overschaduwd zullen worden.

Opmerking: causale verbanden kon ik in mijn studie echter niet onderzoeken, deze verbanden zijn slechts associaties tussen verschillende variabelen. Wie meer informatie wil over de opzet en de inhoud van deze studie, mag me steeds contacteren: annekatrien.koenen@ppw.kuleuven.be.

Advertenties

Een Reactie op “Het wat en hoe van negatieve emoties van leerkrachten?

  1. Pingback: Emotionele arbeid: Het kost wat | Opgroeien·

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s