Kleuters in de klascontext

Wanneer kinderen tweeënhalf  jaar oud zijn, gaan ze in Vlaanderen naar de kleuterklas. Naast ouders en familie, worden leerkrachten en leeftijdgenoten dan een belangrijk onderdeel van hun alledaags leven. Zowel leerkrachten als leeftijdsgenoten hebben een belangrijke invloed op het leven van kleuters. Er is echter weinig onderzoek naar het relatieve belang van leerkrachten versus leeftijdsgenoten in de gedragsmatige ontwikkeling van kinderen. Hebben ze beide unieke effecten op kinderen? Welke delen van de ontwikkeling worden het sterkst beïnvloed dooFoto1r hen? Is het vooral belangrijk hoe de leerkracht en het kind zelf interageren, of ook hoe de leerkracht met de gehele klas omgaat? Wij hebben getracht deze vragen te beantwoorden aan de hand van een longitudinale studie in de derde kleuterklas.

De ontwikkeling van het kind

De gedragsmatige ontwikkeling van kinderen kan in drie domeinen opgesplitst worden: externaliserend, internaliserend en prosociaal gedrag. Externaliserende gedragingen zijn gedragingen die naar buiten toe gericht zijn en dus storend kunnen zijn voor de omgeving, bijvoorbeeld agressief of hyperactief gedrag. Op lange termijn kan dit gedrag leiden tot problemen zoals sociale isolatie of geweld. Internaliserend gedrag vormt hier de tegenhanger van. Het is gedrag dat vooral naar binnen gericht is en waar het kind zelf last van kan ondervinden. Voorbeelden hiervan zijn angst en depressieve gevoelens. Kinderen die veel internaliserend gedrag stellen, hebben onder andere een grotere kans om schoolse problemen te ontwikkelen. Prosociaal gedrag daarentegen is positief gedrag dat er op gericht is anderen te helpen. Het kan op langere termijn gunstige effecten hebben op de ontwikkeling van kinderen, zoals een betere mentale gezondheid en schools succes.

Invloeden in de klas

Foto2Voor een kind zijn er drie belangrijke soorten interacties in de klas: tussen de leerkracht en het kind zelf, tussen de leerkracht en de gehele klas en tussen leerlingen onderling. Zowel de interacties die de leerkracht met het kind zelf heeft, als getuige zijn van de interacties die de leerkracht met andere kinderen heeft, kunnen van belang zijn in de ontwikkeling van kinderen. Naast de leerkracht zijn leeftijdsgenoten ook belangrijk voor kinderen. Geaccepteerd worden door klasgenoten heeft positieve gevolgen voor kinderen. Onderzoekers bekijken deze drie soorten interacties in de klas echter vaak apart, waardoor hun relatieve belang onduidelijk is.

Onze studie

In onze studie zijn 237 kinderen van de derde kleuterklas gedurende één jaar gevolgd. Individuele leerkracht-kind interacties en klassikale leerkracht-kind interacties werden in het begin van het schooljaar geobserveerd. Hierbij werden zowel bij de individuele als de klassikale interacties naar drie domeinen gekeken: positiviteit, negativiteit en sensitiviteit van de leerkracht. Daarnaast werden de klasgenoten bevraagd over de mate waarin ze met elk kind in hun klas zouden willen spelen. Op basis hiervan werd voor elke leerling berekend hoe geaccepteerd ze waren in de klas. Verder vulden de leerkrachten in het begin, midden en einde van het schooljaar vragenlijsten in. Deze vragenlijsten peilden naar het externaliserend, internaliserend en prosociaal gedrag van elke leerling in de klas. Tot slot werden deze gegevens statistisch geanalyseerd.

De resultaten

Foto3Uit onze studie kwam naar voor dat kleuters die geaccepteerd zijn door leeftijdsgenoten minder externaliserend en internaliserend gedrag en meer prosociaal gedrag vertoonden doorheen de derde kleuterklas. Verder bleek dat kinderen die negatieve individuele interacties hadden met hun leerkrachten, meer externaliserend gedag vertoonden doorheen de kleuterklas. Tot slot bleek dat leerlingen wiens leerkracht sensitief omging met de gehele klasgroep, minder internaliserend gedrag stelden doorheen het jaar.

In de praktijk

Ons onderzoek toont het belang aan van het werken met verschillende personen in de schoolse context wanneer men kleuters hun ontwikkeling positief wil beïnvloeden. Wanneer men bijvoorbeeld agressief gedrag wilt doen afnemen, is het belangrijk om de acceptatie door medeleerlingen te verhogen en de negatieve individuele leerkracht-kind interacties te verminderen. Om angstig gedrag van een kleuter te doen afnemen, is het belangrijk om te zorgen dat de leerling aanvaard wordt door de medeleerlingen en dat de leerkracht op klasniveau sensitief omgaat met de klasgroep. Om prosociaal gedrag te stimuleren bij kleuters, suggereren onze resultaten dat het vooral belangrijk is om acceptatie door de medeleerlingen te bevorderen. Door op specifieke interacties in de klas te werken, kan een optimale omgeving gecreëerd worden, waarin kleuters alle kansen krijgen.

 

 

Advertenties

4 Reacties op “Kleuters in de klascontext

  1. Dit is op Kleutergewijs herblogden reageerde:
    Kleuters die met buikpijn naar school gaan, of kleuters die zich krijsend op de grond gooien wanneer ze hun zin niet krijgen. Op basis van een nieuw Vlaams onderzoek geeft Tessa Weyns interessante tips in dit blogbericht van de blog ‘opgroeien’. Meer inzicht in gedragsproblemen van kleuters krijg je van haar directe collega, professor Jantine Spilt, op onze ontmoetingsdag op 7 juni.

  2. Pingback: Lettergrepen in klank en beeld? Lieve Van Severen spreekt over Kaatje Klank op onze ontmoetingsdag | Kleutergewijs·

  3. Pingback: Gedragsproblemen in de klas: Coaching van leerkrachten | Opgroeien·

  4. Pingback: De juf is fier op ons! Emotionele en gedragsproblemen aanpakken in de klas. | Opgroeien·

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s