Help, mijn kind is bang van een slang!

“Niet kijken!” en de daaropvolgende chaos om de zoektocht naar de afstandsbediening is al twintig jaar een constante ten huize mijn ouders. Althans, wanneer ik thuis ben… want ik ben bang van een slang.

Bang zijn is niets ongewoons. Iedereen is wel eens bang. Een heftig onweer, een grommende hond, een rat in de kelder… stuk voor stuk angstsituaties die niet voor niets steevast terugkomen in bijvoorbeeld menig kinderfilm. Terecht zelfs! Een beetje angst zo nu en dan is best gezond en bij kinderen zelfs essentieel in de ontwikkeling. Angst is immers vaak een reflectie van iets ongekends en onvoorspelbaar waarbij we bepaalde ideeën en verwachtingen vormen. Blootstelling aan deze ongekende en gevreesde situaties stelt ons in staat ideeën en verwachtingen bij te stellen zodat toekomstige situaties beter ingeschat kunnen worden en de angst uiteindelijk vermindert of verdwijnt.

Angstsituaties zijn dus eigenlijk leersituaties en elk kind mag bijgevolg eens bang zijn. Maar wanneer is een kind niet gewoon meer bang? Wanneer is je kind met andere woorden fobisch bang? Men spreekt van een fobie wanneer 1) de angstreactie proportioneel overdreven is ten opzichte van de angstsituatie, 2) de reactie niet verklaard kan worden, 3) het individu de reactie niet onder bewuste controle heeft en 4) de persoon vermijdingsgedrag van de angstsituatie vertoont. Toegegeven, veel kinderen reageren wel al eens zo, maar daarom hebben zij nog geen fobie. Om van een fobie bij kinderen te kunnen spreken mag deze angst niet toe te schrijven zijn aan een bepaalde fase in de ontwikkeling en moet deze aanwezig zijn voor een periode van ten minste 6 maanden. Hoewel zo goed als ieder kind wel één of meerdere angstepisodes doormaakt, zal het voor het overgrote deel dus niet uitdraaien in een fobie. Toch blijkt dat ongeveer 5% van de kinderen en jongeren uiteindelijk een fobie ontwikkelt, waarbij de leeftijd van 4 à 5 jaar kritiek blijkt te zijn.

Hadden mijn ouders bovenstaand 20 jaar geleden gelezen, dan dachten ze nu: “Help, mijn kind is bang van een slang. Wat moet ik nu als ouder?”. Helaas, zorgzaam als ze zijn hebben ze als menig ander ouder getracht om de angstsituatie zo veel als mogelijk te vermijden en als het toch prijs was mij met bloed, zweet en tranen te kalmeren. Ze zouden een standbeeld moeten verdienen voor hun toewijding en volharding, maar die toewijding en volharding verdwijnt in het niets vergeleken met mijn angst die pas echt volhardde en in al die jaren de grote winnaar blijkt te zijn.

Hoe komt dat nu toch? Achteraf gezien is het eigenlijk heel eenvoudig. Telkens een angstsituatie (en de bijhorende angstreactie) vermeden kan worden, zorgt dit voor een opluchting. Deze opluchting is echter slechts een oplossing op korte termijn, want op lange termijn blijft de angst gewoon voortbestaan. Door het steevast uit de weg gaan van de angstsituatie blijft het ongekende ongekend en worden ideeën en verwachtingen nooit afgetoetst en indien nodig weerlegd.

“Dat is duidelijk,”, zullen mijn ouders nu denken, “maar wat is onze rol dan in dit verhaal?”. Wel, onderzoek wijst uit dat er twee kind-ouder interacties zijn die dit vermijdingsgedrag in de hand werken. Een eerste principe is dat van de intrusieve opvoedingspraktijken. Dit houdt in dat ouders taken en beslissingen van het kind overnemen die het kind feitelijk zelfstandig zou kunnen uitvoeren. Met betrekking tot angst impliceert dit dat ouders door het vermijden van de gevreesde situatie het kind de mogelijkheid ontzien om geleidelijk aan te wennen aan de angstsituatie en zo op lange termijn de angst het hoofd te bieden. Een tweede principe is hoe ouders model staan voor bepaald gedrag. Naast eigen ervaring en het horen van bepaalde informatie blijkt observatie en imitatie van angstreacties van andere personen een belangrijke trigger in het ontstaan van angst en fobieën. Een kind dat ziet hoe één van zijn ouders angstig reageert op bepaalde stimuli, leert dat bepaalde situaties onoplosbaar en gevaarlijk zijn en enkel met angst benaderd kunnen worden.

Laat het duidelijk zijn, ik neem mijn ouders niets kwalijk. Tot ik me er sinds enkele weken ‘noodgedwongen’ in heb verdiept, was ik me ook van geen kwaad bewust. Zowel mijn ouders als ik zien het als een opluchting en het einde van het niet-kijken-en-waar-is-de-afstandsbediening! tijdperk. Een alsnog laat behaalde mijlpaal in mijn ontwikkeling die we zullen vieren met pakweg Harry Potter of een andere veel te lang vermeden film.

 

Met dank aan ‘The Human Link

Referenties

McLeod, B. D., Wood, J. J., & Avny, S. B. (2011). Parenting and child anxiety disorders. In D. McKay & E. A. Storch (Eds.), Handbook of child and adolescent anxiety disorders (pp. 213-228): Springer.

Ollendick, T. H., King, N. J., & Muris, P. (2002). Fears and phobias in children: Phenomenology, epidemiology, and aetiology. Child and Adolescent Mental Health, 7, 98-106. doi: 10.1111/1475-3588.00019

Advertenties

Een Reactie op “Help, mijn kind is bang van een slang!

  1. Mooie blog. Moet zeker ook herkenbaar zijn voor ouders met jonge kinderen: Onze dochter van 4 jaar kwam ’s nachts steeds angstig uit bed en vertelde dan dat ze over een reus gedroomd had (het sprookje van klein duimpje had diepe indruk gemaakt). Onze eerste reactie was troosten en geruststellen. Na een week kwam iedereen nachtrust tekort. We bedachten een andere tactiek: We legden uit dat er ook goede reuzen bestaan en dat ze daar maar aan moest denken. Het hielp niet en er volgde nog een week van onderbroken nachten. We bedachten weer iets nieuws. Nu vertelden we haar dat het niet erg is als je over reuzen droomt, want iedereen droomt weleens over reuzen, en als je ervan wakker wordt, kun je daarna gewoon weer verder slapen. Daarna geen onderbroken nachten meer!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s